HAVENBEDRIJF ROTTERDAM WERKT AAN VEILIGE ENERGIETRANSITIE


Energietransitie: ‘Superinteressant, maar geen silver bullet

Foto: Leon Willems

LEESTIJD: 5 MIN

Het Havenbedrijf Rotterdam werkt in drie stappen toe naar een CO₂-neutrale en circulaire haven. Met meer efficiency en een nieuwe infrastructuur, een nieuw energiesysteem en een nieuw grond- en brandstoffensysteem. Een enorme transformatie, vertelt Director Environmental Management Erik van der Schans.

De afdeling Environmental Management is bij het Havenbedrijf verantwoordelijk voor alle vraagstukken rondom milieu, duurzaamheid en veiligheid in de haven. Aanjager voor de ‘energietransformatie’ van de haven was een studie naar het toekomstbeeld van de haven in een energieneutraal Europa. ‘Het Parijsakkoord was voor ons een heel mooi moment daarvoor. De studie maakte duidelijk dat het bedrijf een enorme verandering te wachten staat.’

Ga maar na: alleen al de Rotterdamse haven is voor 18 tot 20 procent verantwoordelijk voor alle CO₂-uitstoot in Nederland. ‘En dan hebben we het nog niet eens over de producten die door de haven heen gaan: ongeveer de helft van de activiteiten in de haven – denk aan de oliehandel, de raffinaderijen – is gekoppeld aan fossiele stromen. Denk aan wat er in de raffinaderijen gebeurt, in de oliehandel. Daar gaan enorme verschuivingen plaatsvinden. Dat willen we positief beïnvloeden.’

Ambitieuze koers

Het Havenbedrijf wil de haven ontwikkelen tot de plaats waar de energietransitie vorm krijgt. De drie stappen die het Havenbedrijf heeft gedefinieerd vinden parallel plaats. ‘Een ambitieuze koers’, stelt Van der Schans. ‘We willen aan de lat staan om het klimaatakkoord in Nederland te helpen realiseren. Ik ken geen andere haven in de wereld met zulke gerichte plannen, projecten en investeringen. Het vereist dat wij onze verantwoordelijkheid nemen, maar het is ook een kans: door te blijven innoveren blijven we relevant. Dat zit diep in de genen van ons bedrijf.’

‘Ongeveer de helft van de activiteiten in de haven is gekoppeld aan fossiele stromen. Daar gaan enorme verschuivingen plaatsvinden. Dat willen we positief beïnvloeden.’

Stil, schoon en veilig?

Als het gaat om veiligheid, heeft Van der Schans een duidelijke boodschap. ‘Ook na de energietransitie wordt de haven niet volledig stil, schoon of veilig. Er zullen altijd geluid, uitstoot en risico’s zijn. Nieuwe energiedragers komen met nieuwe risicoprofielen die niet per se lager zijn dan de huidige. De energietransitie is superinteressant, maar geen silver bullet of wondermiddel voor alle problemen die we als maatschappij kennen. Dat neemt niet weg dat we heel goed nadenken over de rol van veiligheid en kijken hoe we met systeemveranderingen dingen beter kunnen doen dan in het verleden.’

‘Ik ben ervan overtuigd dat er een verschuiving gaat plaatsvinden van stoffen en de manier waarop die vervoerd gaan worden. Een voorbeeld hiervan is waterstof. Een nieuwe waterstofinfrastructuur met buisleidingen is vele malen veiliger dan vervoer over het spoor of de weg. Maar ook ingewikkeld. Van kolen of olie kennen we de veiligheidsrisico’s, maar waterstof, ammoniak en methanol stellen ons voor nieuwe uitdagingen.’

Vraagstukken

Nieuwe veiligheidsrisico’s zitten met name rond het op veel grotere schaal gebruiken van giftige of brandbare stoffen. ‘Waterstof wordt een belangrijk onderdeel van het energiesysteem. Maar tegelijkertijd weten we nog niet wat het betekent als waterstof grootschalig naar Rotterdam komt. Hoe wordt het vervoerd? Als waterstof? Ammoniak? LOHC, een vloeibare biologische waterstofdrager? Vanuit veiligheidsperpectief zijn dat belangrijke vraagstukken. We hebben daar weinig grip op: uiteindelijk bepaalt de economie hoe het systeem eruit gaat zien. Superspannend. Mijn zorg is vooral het gebrek aan capaciteit om die stoffen op grote schaal te verwerken. Dat soort onzekerheden probeer je in scenario’s af te pellen. Welk deel kun je sturen en waar accepteer je dat je geen invloed hebt?’

Agenderen

De rol van de haven in het veiligheidsdebat is die van kritische beheerder. Het Havenbedrijf heeft grenzen gesteld, waar ook met de energietransitie niet aan wordt getornd. Daarnaast wil het bedrijf agenderend zijn richting overheden. ‘Als er nu ergens woningbouw is gepland, kan daar later geen infrastructuur meer worden aangelegd. Daar moeten we nu al slim over nadenken.’

Daarnaast helpt het Havenbedrijf kennisinstituten om expertise op orde te brengen en vroegtijdig kaders te stellen. ‘We moeten voorkomen dat we tegen maatschappelijke ontwikkelingen in moeten gaan duwen. Neem de elektrische auto: nu de populariteit stijgt, rijst pas de vraag of het wel verstandig is om ze in parkeergarages toe te laten. Dat hadden we best eerder kunnen bedenken. Daarbij komt dat de komende decennia de diversiteit en daarmee de onvoorspelbaarheid van technologie en toepassingen toe gaat nemen. Voor brandweermensen was een LPG-auto nog niet zo heel lang geleden geleden een unicum. Over 5 jaar hebben we te maken met LPG-, benzine-, elektrische, waterstof- en ammoniakauto’s. Zo komen er allerlei nieuwe fenomenen bij. Dat vergt grondige preparatie in termen van planvorming, training en opleiding.’

Ook voor de wetenschap heeft Van der Schans een advies: ‘Zorg dat je bij ontwikkelingen rondom veiligheid vooraan in de curve blijft. Dan heb je invloed en kun je zonder veel maatschappelijke weerstand bijsturen.’

Portretfoto Erik van der Schans

Erik van der Schans Director Environmental Management Havenbedrijf Rotterdam

‘Zorg dat je bij ontwikkelingen rondom veiligheid vooraan in de curve blijft. Dan heb je invloed en kun je zonder veel maatschappelijke weerstand bijsturen.’

Veiligheidscontouren

Voor het managen van externe veiligheid heeft het Havenbedrijf naast risicocontouren ook zogeheten veiligheidscontouren geïntroduceerd. Die stellen dat de risicocontouren bij elkaar nooit groter mogen zijn dan de veiligheidscontouren. ‘De risicocontouren vormen een stabiele basis en zijn nooit substantieel gewijzigd. Ook in de energietransitie zullen we deze handhaven.’ Verder gelooft Van der Schans ook in communicatie met stakeholders. ‘Met de veiligheidsregio, IFV, de brandweer, de omgevingsdienst, bedrijven, transportsector en Rijkswaterstaat. De energietransitie heeft niet alleen maar up-sides.’

Met de stakeholders wordt frequent contact onderhouden. In sommige gevallen in georganiseerd verband voor bijvoorbeeld scenario-analyses. ‘Daar stoppen we echt bewust tijd in om te zorgen dat iedereen op vlieghoogte is en blijft. Je moet het elkaar gunnen en elkaar helpen om expertise te ontwikkelen zodat processen en besluitvorming verbeteren. Ook internationaal: het heeft geen zin om een rapport te schrijven vanuit Rotterdams perspectief. Het is veel belangrijker om samen met de industrie en andere havens te bepalen wat een veilige manier van werken is. Neemt niet weg dat we er in Rotterdam alles aan doen om ofwel zelf de pen te voeren, of ons dicht bij degene met de pen te bewegen. Dan weten we zeker dat er iets uitkomt dat we begrijpen en dat goed is voor Nederland of Rotterdam.’

Erik van der Schans Director Environmental Management Havenbedrijf Rotterdam

OOK INTERESSANT VOOR U:

Afbeelding doorklik naar column Nils Rosmuller

De energietransitie is van ons allemaal, en dus…?

Afbeelding doorklik artikel naar actuele crisisplannen voor gas en elektriciteit in de maak

Actuele crisisplannen voor gas en elektriciteit in de maak

Afbeelding doorklik naar Kennishoek

Meer leren over de veilige energietransitie?


deel deze pagina: