‘Turbulente jaren lijken eindelijk voorbij’

LEESTIJD: 4,5 MIN

Voor de totstandkoming van de Langetermijnstrategie klimaat schreef Coby van der Linde in september 2019 het essay ‘Kijken in een spiegel van de toekomst’. Dit essay gaf, samen met 5 andere essays van experts van planbureaus, onderzoeksinstellingen en universiteiten, verschillende perspectieven op de uitdagingen van de klimaattransitie. Een pandemie en globale crisis later herzag Coby een van de scenario’s voor het Platform voor CrisisManagement.

2032

Na de jaren van golvende coronabesmettingen met steeds weer nieuwe varianten en periodieke rondjes van opvolgvaccinaties en tijdelijke beperkingen in de bewegingsvrijheid, is het ineens zo maar 2032 en leef ik in een ander Nederland. Na een periode van wantrouwen en diepe tegenstellingen in Nederland, in de EU en daarbuiten is er een nieuw evenwicht ontstaan tussen de kemphanen Verenigde Staten en China en ook in Europa.

De Covid-19-jaren waren niet gemakkelijk. Het gebrek aan saamhorigheid zorgde voor een structurele omwenteling in Nederland. In andere landen was dat niet veel anders. Veel landen beleefden een turbulente periode waarbij de blik steeds meer naar binnen werd gericht. Uiteindelijk wisten enkele landen zich te herpakken en een aantal van de grote structurele problemen in de samenleving vlot te trekken en weer perspectief te bieden. Het nieuwe sociale contract met enorme investeringen in allerlei politieke en sociaaleconomische facetten dat het Biden Presidentschap wist te organiseren, bleek hierin een voorbeeld. De vlucht vooruit. Klimaatbeleid werd een belangrijke peiler waarop het nieuwe en meer economisch strategische beleid was gebaseerd. Ook in Europa waren daarvoor de fundamenten al gelegd. Ongebreidelde globalisering was passé en daarvoor in de plaats kwamen kortere, meer circulaire aanvoerlijnen en handel op basis van strenge duurzaamheidsnormen. Voor deze omslag was Covid-19 niet meer dan een aanjager; de fundamenten voor de herijking waren na de financiële crisis al gelegd.

Klimaatleiderschap

De Amerikaanse modernisering van de samenleving zorgde in de eerste jaren van de omslag wel voor toenemende spanningen tussen de VS en China. Vooral omdat China de kans op oppermacht snel zag wegebben naarmate de VS stabiliseerde en moderniseerde, terwijl China worstelde met de eigen stabiliteit vanwege de demografische ontwikkeling en het feit dat nieuwe Covid-19-varianten ook China niet onberoerd lieten. De internationale slagkracht van China ebde weg naarmate draconische maatregelen het land enkele jaren regelmatig in zelfopgelegde bijna-isolatie brachten. Daarmee verdween ook het zicht op een geleidelijke internationale aanpak van het klimaatprobleem waar China een belangrijke bijdrage aan moest leveren.

Ondanks de eerdere grote investeringen in hernieuwbare energieopwekking bleef de flinke uitstoot van Chinese kolencentrales een twistpunt tussen de partij in Beijing en de provincies, waardoor China aan geloofwaardigheid inboette wat betreft klimaatleiderschap.

De modernisering van China was in de periode tot 2020 een drijvende internationale kracht. In de periode daarna nam de VS dat stokje weer over, steeds meer gesteund door gelijkgestemde landen die ook de scherpe randen van de markteconomie te lijf gingen. De VS maakten met grote investeringen een enorme stap door uitbreiding van hernieuwbare energie en productiecapaciteit. Daarnaast werd geïnvesteerd in het combineren van allerlei technieken voor afvang en opslag van CO₂ met nieuwe elektronische technieken in nieuwe toepassingen.

‘Ongebreidelde globalisering was passé en daarvoor in de plaats kwamen kortere, meer circulaire aanvoerlijnen en handel op basis van strenge duurzaamheidsnormen.’

Aanhaken of afkeren

Voor de EU was de wederopstanding van de VS enerzijds een zegen, omdat het type omslag ook onderdeel was van de Europese klimaat-, energie- en economische herstructureringsstrategie. Maar door de grote politieke en economische verschillen tussen de lidstaten, de institutionele structuur van de EU en de onfortuinlijke nationalistische en anarchistische tendensen in sommige landen in de jaren van oplevende besmettingen, bleken slechts een paar landen bij het nieuwe elan van de VS aan te kunnen en willen haken. De andere landen keerden zich meer en meer af van de EU-instituties en -plannen en raakten eerst naar binnen gekeerd en behoudend. De resulterende Europese institutionele en beleidsverlamming zorgden aanvankelijk voor een scheiding der geesten op vele gebieden, waaronder het energie- en klimaatbeleid. Terwijl de noordwestelijke en zuidelijke landen zich op de oplevende Atlantische wereld oriënteerden, bleven andere landen in hun interne tegenstellingen hangen.

Voor de landen rondom de Noordzee zorgden zon, wind en water voor een solide basis voor binnenlandse energieproductie. Samen met de mogelijkheid voor CO₂-afvang en -opslag in verschillende landen rondom de Noordzee, werd aan een nieuw fundament van de regionale energiemarkten gebouwd. De conversie naar gecertificeerde vloeistoffen en gassen met een laag koolstofgehalte (zoals waterstof) leidde tot nieuwe energie-importen. Exporterende landen in o.a. Zuid-Europa en Noord-Afrika vonden hun weg naar deze markten. Ook traditionele olie en gas exporterende landen, zoals Algerije, Rusland en Saoedi-Arabië, ontwikkelden deels mee met hun belangrijkste afzetmarkten, terwijl anderen zich bleven richten op de traditionele exporten.

Perspectief

Anno 2032 is de verkruimeling enerzijds en de vlucht vooruit van sommige samenlevingen het resultaat van de roerige jaren twintig waar vele binnen- en buitenlandse structurele problemen tegelijk moesten worden aangepakt. Met de hervonden stabiliteit in sommige delen van de wereld ontstond er weer vertrouwen richting een nieuwe inrichting van het multilaterale bestel. Het jaar 2032 is laat voor het behalen van de doelstelling van Parijs, maar niet té laat. De nieuwe verhoudingen in de wereld bieden perspectief voor het inzetten van een flinke tempoversnelling, juist omdat men nadrukkelijk afstand wil nemen van die vervelende turbulente jaren twintig.

Coby van der Linde Directeur Energieprogramma Clingendael en hoogleraar Geopolitiek en Energie bij de Rijksuniversiteit Groningen. Ze schrijft een maandelijks column voor het Financieel Dagblad en publiceert regelmatig over de samenhang tussen energie(transitie) en geopolitiek.

Literatuur Lees het essay Kijken in een spiegel van de toekomst

Met links naar de 5 andere essays:

OOK INTERESSANT VOOR U:

image

Actuele crisisplannen voor gas en elektriciteit in de maak

image

‘Energie komt nu veel dichterbij onze leefomgeving’

image

Meer leren over veilige energietransitie?


deel deze pagina: