Klimaatverandering: wat is de rol van de veiligheidsregio’s?

LEESTIJD: 3,5 MIN

Als momenteel iets actueel is dan is het wel het klimaat en dan vooral de problemen die - dat wordt wel steeds duidelijker – het rijke Westen de afgelopen decennia heeft gecreëerd. Het recente IPCC-rapport vatte samen wat we eigenlijk al wel wisten, maar nog steeds niet wilden geloven. Het gaat, als we niets doen, helemaal mis.

In een hoofdredactioneel commentaar in NRC werd uitgelegd dat vooral het exponentiële karakter zo typerend is aan de klimaatverandering en juist dat ertoe heeft geleid dat we dachten dat het niet zo’n vaart zou lopen en collectief onze ogen sloten. Wat echter jarenlang weinig lijkt voor te stellen, kan in korte tijd enorm worden. Ter vergelijking: een druppel water in de Amsterdamse Johan Cruijff-Arena die per seconde exponentieel groeit, vormt na 30 seconden nog nauwelijks een plasje op het middenveld, maar doet 15 seconden later het stadion overstromen.

portret Menno van Duin

Menno van Duin

Heel misschien zal het met het smelten van de ijskap niet zó extreem gaan, maar de boodschap is duidelijk. Wat anno 2021 nog beheersbaar is, kan bij ongewijzigd beleid over pakweg 20 tot 30 jaar tot een onomkeerbare globale ramp leiden. Het begrip crisis past eigenlijk slecht bij dergelijke chronische en continue ontwikkelingen, maar natuurlijk wel bij de kortstondige uitingen van deze chronische onderstroom.

Wat vragen de klimaatontwikkelingen van de veiligheidsregio’s? Het is duidelijk dat de regio’s een forse rol zullen en moeten spelen bij de acute crises die de klimaatverandering met zich meebrengt, zoals de toename van extreme weersituaties. Voorbereidingen, preparatieve maatregelen en een goed georganiseerde crisisorganisatie zijn nodig en wenselijk om deze komende acute crises – samen met vele andere partijen ‒ het hoofd te bieden. Het betreft dan niet alleen de acute fase (de fase waar de regio’s vaak het meest vanzelfsprekend en soepel opereren), maar ook de uren, dagen en soms zelfs weken daarna. Wij constateerden bijvoorbeeld dat Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost aanvankelijk nauwelijks reageerde op de extreme hagelstorm die in 2016 verschillende gemeenten trof. Gelukkig maakte ze dat een week later goed door de coördinatie van een aantal relevante thema’s (schadeafwikkeling, nazorg, asbest) op te pakken. De veiligheidsregio als coördinerende netwerkorganisatie.

'Wat vragen de klimaatontwikkelingen van de veiligheidsregio’s? Het is duidelijk dat de regio’s een forse rol zullen en moeten spelen bij de acute crises die de klimaatverandering met zich meebrengt, zoals de toename van extreme weersituaties.'

Voor mij is de vraag veel meer wat regio’s kunnen betekenen voor de meer chronische (en mogelijk dus exponentiële) ontwikkelingen. Het gaat dan niet om de veiligheidsregio die zich richt op de effecten van een mogelijke crisis, maar om de vraag welke bijdrage veiligheidsregio’s kunnen leveren om de klimaatverandering te agenderen en de gewenste aanpak te begeleiden. Daarbij uiteraard steeds oog houdend voor de mogelijke (on)veiligheidsaspecten van het gebruik van alternatieve energiebronnen (de batterijensamenleving, de elektrische auto’s, de windturbines, de waterstofcel en de – bijna onvermijdelijke – kerncentrales). Nieuwe ontwikkelingen geven immers ook weer nieuwe ongevallen. Daarnaast zijn grote gemeenten zonder meer in staat zelf grote stappen te zetten maar kan het zinvol zijn als kleine gemeenten gezamenlijk – ondersteund door een bovengemeentelijke organisatie als een veiligheidsregio – activiteiten ontplooien.

Ten slotte: waarom de veiligheidsregio’s? Er kan natuurlijk gesteld worden dat de veiligheidsregio’s, met uitzondering van de acute situaties, nauwelijks een rol spelen in de klimaatcrisis. Ik ben het daar niet mee eens, juist vanwege het feit dat deze crisis als geen andere een ‘publieke crisis’ en bedreiging betreft. Waar bij cyberincidenten de politie en ICT-bedrijven een stap naar voren moeten doen, bij gezondheidscrises de GGD en bij polarisatie en terreur de gemeenten en politie, zo zouden juist bij het klimaat de veilgheidsregio’s samen met andere partners (gemeenten voorop) kunnen acteren. Hun netwerkrol biedt veel mogelijkheden. In mijn ogen ten minste een aanzet voor discussie!

Podcast Menno van Duin

In Nederland krijgen we, als gevolg van klimaatverandering, in toenemende mate te maken met extreem weer zoals droogte, overstromingen en zware stormen. Er is geen eigenaar in Nederland die Klimaatveiligheid overstijgend beheerst en daarin verbindt. Wie pakt hierin de voortrekkersrol en wat is er nodig voor een structurele aanpak om Nederland weerbaarder te maken tegen klimaatverandering? Daarover gaan we in gesprek met Menno van Duin, Lector Crisisbeheersing bij het IFV.

Menno van Duin Lector Crisisbeheersing Instituut Fysieke Veiligheid



deel deze pagina: