Over hitte gesproken

LEESTIJD: 4,5 MIN

De zomer van 2021 is nu zo goed als voorbij. Waar in het buitenland hitterecords sneuvelden (onder andere in Canada, Noord-Amerika, Griekenland en Turkije) was het in ons land een zomer zonder extreme hitte. Voor het eerst in 9 jaar was het niet nodig om het Nationaal Hitteplan te activeren, terwijl het de afgelopen 3 jaar dusdanig warm werd dat het plan zelfs 2 of 3 keer per zomer geactiveerd moest worden.

Maatregelen tegen hitte zijn geen overbodige luxe. In de wereld staan hittegolven steeds vaker in de top van de jaarlijst met natuurrampen die de meeste mensenlevens eisen. Ook in Nederland zijn er jaarlijks gemiddeld enkele honderden sterfgevallen toe te schrijven aan hitte. In de hete zomers van 2003 en 2006 heeft het CBS berekend dat het er zelfs duizend of meer waren. Als reactie op deze twee warme zomers ging het RIVM om de tafel met partijen als het Rode Kruis, de Ouderenbond en de GGD’en om een protocol te ontwerpen dat in werking treedt zodra het KNMI een hitteperiode ziet aankomen: Het Nationaal Hitteplan. Sinds 2007, toen het plan gereed was, is het 15 keer geactiveerd geweest.

Eigenlijk is het Nationaal Hitteplan een communicatieplan vanuit het RIVM. Op het moment dat het KNMI ziet aankomen dat het langdurig heel warm gaat worden, neemt ze contact op met het RIVM. Het RIVM informeert op haar beurt de hittepartners. Dit zijn onder andere het Rode Kruis, de GGD en verschillende andere organisaties die zich bezighouden met de zorg in Nederland. We informeren hen over de hitteverwachtingen en reiken maatregelen aan waarmee ze de gevolgen van de aanhoudende hitte voor de gezondheid kunnen beperken. Op deze manier zijn de partijen al voordat het heet wordt goed geïnformeerd en kunnen ze hun eigen interne of lokale hittestrategieën op tijd uitvoeren.

Het hitteplan is met name gericht op ouderen (70+) en mensen met een kwetsbare gezondheid. Bij het ouder worden vermindert de dorstprikkel. Ook wordt de capaciteit om te zweten minder. Veel ouderen drinken daardoor structureel te weinig en hebben dat niet in de gaten. Bij hitte kan dat gevaarlijk zijn. Doordat je minder drinkt ga je nog minder zweten. Dit kan leiden tot problemen met nieren, hart en vaten. Door meer te drinken en te koelen kunnen de schadelijke effecten zoveel mogelijk worden voorkomen.

Werner Hagens

‘Maatregelen tegen hitte zijn geen overbodige luxe. In de wereld staan hittegolven steeds vaker in de top van de jaarlijst met natuurrampen die de meeste mensenlevens eisen.’

Extreme hitte

Alhoewel er dit jaar in Nederland geen sprake is geweest van aanhoudende hitte, was dat de voorgaande jaren wel anders. Twee jaar geleden werd het zelfs op enkele plekken in Nederland meer dan 40 graden, een record. Ook vorig jaar was het bijna een volle week meer dan 35 graden. Tijdens een hitteperiode is er dagelijks contact met het KNMI. Bij ‘normale’ activatie van het hitteplan gaat het KNMI over naar ‘code geel voor hitte’. Bij de hierboven genoemde extreme hitte is het KNMI overgegaan naar ‘code oranje voor hitte’. Voor deze beslissing wordt niet alleen naar de gezondheid gekeken, maar ook andere partijen, zoals Rijkswaterstaat en ProRail, geven input om tot een uiteindelijk advies te komen. Overigens is code rood voor hitte nog nooit afgegeven in Nederland. Het is echter wel voor te stellen dat ook in Nederland code rood afgegeven kan worden bij uitzonderlijke hitte waarbij maatschappij-ontwrichtende effecten optreden.

De vraag is echter wat je bij verandering van waarschuwingscode nog extra kan adviseren voor de gezondheid. Bij code geel wordt immers al geadviseerd om voldoende te drinken en rustig aan te doen. Nogmaals voldoende drinken of nog rustiger aandoen is dan dubbelop. Daarom is besloten om bij code oranje de doelgroep voor de boodschap te verbreden van ouderen en mensen met een kwetsbare gezondheid naar de gehele Nederlandse bevolking. Ook hebben we vanuit het RIVM een infographic ontwikkeld die meer gericht is op het snel herkennen van hitteklachten met daarbij het juiste handelingsperspectief.

afbeelding van het nationaal hitteplan van de rijksoverheid

Klaar voor de toekomst?

De heftige beelden van de enorme hitte uit Canada en Griekenland van dit jaar laten zien welke verschroeiende effecten extreme hitte kan hebben op de gezondheid van mensen en op de omgeving. De vraag rijst dan of deze extremen in Nederland ook kunnen voorkomen en of Nederland er klaar voor is. Het KNMI heeft aangegeven dat het niet waarschijnlijk is dat vergelijkbare temperaturen als in Canada ook in Nederland gaan voorkomen. Doordat er geen bergen zijn in en rond Nederland kan er geen vergelijkbare ‘hittekoepel’ als in het westen van Canada ontstaan. Maar het kan natuurlijk wel extreem warm worden en volgens de experts zal de kans op en de intensiteit van hittegolven toenemen.

Het KNMI werkt momenteel aan een ‘Multi-hazard early warning centre’ waarin het KNMI (samen met partners) eerder en gedetailleerder gaat waarschuwen met nadruk op impact en handelingsperspectief. Hitte is hier nadrukkelijk ook een belangrijk onderdeel.

Daarnaast coördineert het RIVM het Analistennetwerk Nationale Veiligheid. In opdracht van de NCTV worden scenario’s van verschillende rampen geclassificeerd in waarschijnlijkheid op voorkomen en impact. Het scenario ‘hitte’ krijgt binnenkort een update, waarbij het scenario met een hogere extreme temperatuur en een langere duur wordt beoordeeld.

Tot slot

Uiteindelijk zijn het slechts eenvoudige maatregelen en tips die tijdens een hitteperiode vanuit het RIVM gecommuniceerd worden. Maar jaar in jaar uit aandacht voor de risico’s van hitte heeft wel geleid tot meer bewustwording voor de risico’s van hitte. Namelijk rekening houden met de warme weersomstandigheden en extra hulp bieden aan de mensen die door hitte verminderd zelfredzaam zijn geworden. Eigenlijk wordt er gevraagd om het gezonde verstand te gebruiken. En dat kan heel verfrissend zijn!

Dr. Werner Hagens werkt als adviseur gezondheid en milieu bij centrum Veiligheid van het RIVM. Sinds enkele jaren is hij de coördinator van het Nationaal Hitteplan.

OOK INTERESSANT VOOR U:

pagina klimaat threat

Klimaat als threat multiplier

pagina klimaatadaptatie

Klimaatadaptatie vereist duurzame verbindingen

pagina extreem weer

Voorbereiden op extreem weer


AANMELDEN:

Wilt u nieuwe edities van het Platform voor CrisisManagement per mail ontvangen? Meldt u zich dan aan!


DELEN:

deel deze pagina: