AMSTERDAM - Medewerkers van de gemeente en politie ruimen bloemen en kaartjes op voor Peter R. de Vries in de Lange Leidsedwarsstraat. De misdaadverslaggever overleed aan zijn verwondingen op 64-jarige leeftijd nadat hij werd neergeschoten. Kaartjes en andere persoonlijke boodschappen worden bewaard en later aan de familie van De Vries gegeven. Bron: ANP, Ramon van Flymen

De mentale impact van bewaken en beveiligen

LEESTIJD: 7,5 MIN

Het anti-overheidssentiment neemt toe, de georganiseerde criminaliteit verhardt en de drempel om geweld te gebruiken verlaagt. Deze ontwikkelingen leiden tegenwoordig tot een groot beroep op bewakings- en beveiligingscapaciteit. Politici, journalisten, advocaten en leden van de rechterlijke macht worden in toenemende mate bedreigd én beschermd. Wat doet dit met hen en hun dierbaren? En met degenen die de bescherming bieden? Raoel Nanhekhan, manager van het programma Bewaken en Beveiligen van de NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid) en coördinator Bewaken en Beveiligen in het gelijknamige stelsel, vertelt erover.

‘Alarmbellen die afgaan, een gevoel van plichtsbesef en doordrongen zijn van de ernst van de situatie.’ Nanhekhan beschrijft zijn eerste reactie na de melding van de moord op Derk Wiersum in 2019. Hij was toen slechts een paar dagen hoofd Bewaken en Beveiligen bij de directie Operaties van de Koninklijke Marechaussee. Het wrange is dat op zijn tweede werkdag bij de NCTV de aanslag op Peter R. de Vries plaatsvond. ‘In dergelijke situaties gaan de collega’s direct over tot handelen. Er wordt acuut opgeschaald; informatie wordt verzameld, de veiligheidssituatie wordt in kaart gebracht, personen worden gelokaliseerd en noodmaatregelen worden getroffen. En tegelijkertijd doet het emotioneel veel met betrokken collega’s.’

Raoel Nanhekhan

Stelsel Bewaken en Beveiligen


De moord op Pim Fortuyn in 2002 vormde de aanleiding voor het stelsel Bewaken en Beveiligen. Hij werd op klaarlichte dag vermoord op het Mediapark in Hilversum. Om de kans op een herhaling van dit soort aanslagen te verkleinen, werd snel daarna het stelsel opgericht. Het stelsel regelt de manier waarop iemand of iets bij een dreiging wordt beschermd. De verantwoordelijkheid voor die bescherming is daarin als volgt verdeeld: de veiligheidszorg voor personen, objecten en diensten vindt plaats onder het decentrale (ook wel het lokale) gezag. Personen, objecten en diensten die zich inzetten voor een nationaal belang vallen onder het centrale gezag, oftewel het Rijksdomein. Deze laatste verantwoordelijkheid is binnen het ministerie van Justitie en Veiligheid belegd bij de NCTV.

Binnen de NCTV staat het programma Bewaken en Beveiligen van Nanhekhan aan de lat voor de zichtbare en onzichtbare veiligheidsmaatregelen die onder het Rijksdomein vallen.

Het programma neemt zo nodig die maatregelen op basis van dreigingsinformatie. ‘Het informatiegestuurd treffen, bijstellen en – indien aan de orde – opheffen van bewakings- en beveiligingsmaatregelen voor het Rijksdomein is een belangrijk deel van ons werk’, licht Nanhekhan toe. ‘Wij treffen op basis van concrete voorspelbare dreigingen en in toenemende mate voorstelbare dreigingen maatregelen om de veiligheidsrisico’s te verminderen en te beheersen. Honderd procent risico-uitsluiting is hierbij helaas onmogelijk; je kunt nooit honderd procent vóór het incident of de crisis komen.’ In het geval van incidenten en crises worden additionele noodmaatregelen getroffen om de veiligheidssituatie zo spoedig mogelijk te stabiliseren. Het zijn de professionals van politie en marechaussee die de maatregelen operationeel uitvoeren; de gezagen (decentraal het OM en centraal de NCTV) gaan over de ‘wat-vraag’ en beide uitvoeringsorganisaties gaan over de instrumentele ‘hoe-vraag.

‘Er wordt continu een beroep gedaan op de professionals van politie en marechaussee. Zij krijgen veel voor de kiezen. Gelukkig voelt men zowel op politiek als bestuurlijk vlak veel urgentie bij bewaken en beveiligen.’

Het piept en kraakt: een marathon rennen in sprinttempo


Vanwege de grote behoeften aan bewakings- en beveiligingscapaciteit staat het stelsel Bewaken en Beveiligen behoorlijk onder druk. De grote behoefte aan bescherming komt voort uit diverse dreigingen, zoals het toegenomen anti-overheidssentiment en de georganiseerde misdaad, legt Nanhekhan uit. ‘Er wordt continu een beroep gedaan op de professionals van politie en marechaussee. Zij krijgen veel voor de kiezen. Gelukkig voelt men zowel op politiek als bestuurlijk vlak veel urgentie bij bewaken en beveiligen. Er wordt hard gewerkt aan duurzame versterking en ‘innovatiedoorontwikkeling’. Maar deze versterkingen zijn niet van vandaag op morgen gerealiseerd. Nanhekhan: ‘Werving, selectie, screening, opleiding en certificering van bekwaam personeel kost nu eenmaal tijd. In de tussentijd wordt er een groot beroep op alle stelselpartners gedaan om creatief en adaptief om te gaan met de grote behoefte aan bewaking en beveiliging.’

Naar aanleiding van de druk op het stelsel, initieerde oud-minister van Justitie en Veiligheid, Ferd Grapperhaus, een onderzoekscommissie, de Commissie Bos. Vertrekpunt was dat het stelsel Bewaken en Beveiligen voldeed, maar dat vanwege de snelle verandering in dreiging en in vraag en aanbod, de vraag rees hoe het stelsel toekomstbestendig gemaakt kan worden. Om het stelsel een eerste versterkingsslag te geven, trok de regering financiële middelen uit. Het omzetten van deze gelden in bekwaam en bevoegd personeel en het verkrijgen van hoogwaardig materieel, kost de uitvoeringsorganisaties politie en marechaussee tijd, aldus Nanhekhan. ‘Er wordt met man en macht gewerkt aan de versterking. Alle stelselpartners zijn doordrongen van de noodzaak om de basis te verstevigen; er wordt nu een marathon in sprinttempo gelopen.’

AMSTERDAM - Bij een schietpartij aan de Imstenrade in Buitenveldert is advocaat Derk Wiersum doodgeschoten. Wiersum stond kroongetuige Nabil B. bij in het liquidatieproces Marengo rond het criminele kopstuk Ridouan Taghi. De schutter is te voet gevlucht. Bron: ANP, Michel van Bergen

‘Kan ik nog boodschappen doen?’


Een dreiging kan zich plotseling voordoen. Het kan hierdoor zijn dat iemand van de een op de andere dag moet leven met angst en beveiliging: hij of zij wordt een TBP, een te beschermen persoon. Het brengen van die boodschap is onder andere aan de collega’s van het programma Bewaken en Beveiligen van de NCTV. ‘Hoe de boodschap landt, verschilt per persoon en per geval’, licht Nanhekhan toe. ‘Begrijpelijkerwijs moet de mededeling even bezinken, daarna komen de vragen, veelal in eerste instantie praktisch van aard. ‘Kan ik nog boodschappen doen? Wat voor impact heeft dit op mijn leven, en op dat van mijn gezin, collega’s, maar ook mijn buren?’ Sommigen zijn juist gerustgesteld, hun veiligheidsbeleving wordt door de maatregelen verbeterd. Als men bijvoorbeeld al concreet is bedreigd, dan is men vaak opgelucht dat er actie wordt ondernomen.’

De antenne staat altijd aan


Een TBP kan soms weliswaar gerustgesteld zijn door het treffen van beschermingsmaatregelen, maar persoonsbeveiliging of -begeleiding is altijd een impactvolle zaak. Daarom wordt er, naast fysieke maatregelen, ook actie ondernomen op het psychosociale vlak. Nanhekhan: ‘We zijn frequent met TBP’s in gesprek. Bijvoorbeeld over het effect van de maatregelen op hun gemoedsrust en hun functioneren. Maar we blijven ook open bespreken waarom welke maatregelen van belang zijn en dat deze maatregelen altijd min of meer ten koste gaan van hun bewegingsruimte. Die eerlijkheid, transparantie en vertrouwelijkheid zijn erg belangrijk.’ Daarnaast bieden Nanhekhan en zijn collega’s veelal een luisterend oor en hebben ze voortdurend de antenne uitstaan om signalen omtrent de mentale gemoedsrust op te vangen. ‘Soms belt een TPB ook zelf als het even niet lekker zit. In geval van mentale, psychologische aspecten brengen we de TBP in contact met specialisten; dat zijn wij op psychologisch gebied immers niet zelf.’

‘Kan ik nog boodschappen doen? Wat voor impact heeft dit op mijn leven, en op dat van mijn gezin, collega’s, maar ook mijn buren?’

De TBP centraal


Aandacht voor het psychosociale aspect en het meer centraal stellen van de TBP, is één van de adviezen van de Commissie Bos. Een advies waar Nanhekhan beeld bij heeft. ‘De mentale weerbaarheid, en daarbij de sociaalpsychologische aspecten waarmee bedreigingen en beschermingsmaatregelen gepaard gaan, zijn niet te onderschatten. De beveiligingsexperts, zoals informatieanalisten, maatregelenadviseurs en de operationele uitvoerders, zijn gefocust op de inhoudelijke rationele kant. Het zou naar mijn mening goed zijn om de emotionele kant, in dit geval sociaalpsychologische aandacht voor de mentale weerbaarheid van TBP’s, ook verder te ontwikkelen en te waarborgen.’

Een weerbaar team


Ook de ambtenaren binnen het programma kunnen desgewenst (preventieve) gesprekken voeren. ‘Onze eerste taak bij een incident is direct aan de bak gaan. Hierbij schalen we acuut op naar de hoogste versnelling’, geeft Nanhekhan aan. ‘Maar het is van belang om, indien de situatie dat toelaat, weer af te schalen, en dan komen de gevoelens om de hoek kijken. Omdat we vanwege de vertrouwelijkheid van ons werk er niet thuis of met vrienden over kunnen praten, doen we dat met elkaar en soms met professionals. Zeker de laatste jaren. Het klinkt heel wrang, maar in de huidige veiligheidsrealiteit is de

professionele mindset niet meer gericht op de vraag of er een volgend incident gaat plaatsvinden, maar wanneer. Dat doet mentaal natuurlijk iets.’ Indien gewenst is psychosociale begeleiding ook op voorhand soms best fijn, en dus niet alleen ná een ingrijpende gebeurtenis. Nanhekhan: ‘Hoe eerder je erbij bent en die preventieve mentale coaching aangrijpt, hoe weerbaarder je als individu en collectief bent. Hiermee worden professionals in staat gesteld hun o zo belangrijke werk nog beter te doen.’

Raoel Nanhekhan Is het hoofd van het programma Bewaken en Beveiligen en tevens Coördinator Bewaken & Beveiligen in het gelijknamige stelsel. Op 5 juli 2021 startte hij als waarnemend hoofd en sinds 1 januari 2022 vervult hij deze functie vast. Daarvoor werkte hij onder andere bij de Koninklijke Marechaussee en het ministerie van Defensie. Daarnaast werkt hij aan zijn promotieonderzoek naar hedendaagse hybride dreigingen aan de Universiteit Leiden.

OOK INTERESSANT VOOR U:

image

Bam!

image

Mentale weerbaarheid: emoties verwerken maakt je sterker

image

Kennishoek


AANMELDEN:

Wilt u nieuwe edities van het Platform voor CrisisManagement per mail ontvangen? Meldt u zich dan aan!


DELEN:

deel deze pagina: